وب‌بوک آموزشی | دوره Windows Server & Active Directory

۱. اهداف یادگیری

در پایان این درس باید بتوانی:

دقیقاً توضیح بدهی Server Core چیست و چه تفاوتی با Desktop Experience دارد.
مدل مدیریت Server Core با PowerShell، CMD و ابزارهای Remote را درک کنی.
تنظیمات اولیه Server Core را انجام بدهی.
Server Core را از راه دور مدیریت کنی.
خطاهای رایج در مدیریت Server Core را تشخیص بدهی.

۲. معرفی

در درس قبل دیدیم که هنگام نصب Windows Server می‌توانی بین:

Server Core
Desktop Experience

انتخاب کنی.

حالا می‌خواهیم خود Server Core را بشناسیم.

ایده اصلی بسیار ساده است:

Server Core یک نصب کمینه‌تر از Windows Server است که محیط گرافیکی کامل Desktop Experience را ندارد.

یعنی به‌جای اینکه Server را با پنجره‌ها و ابزارهای گرافیکی مدیریت کنی، بیشتر با:

PowerShell
CMD
Remote Management

کار می‌کنی.

مدل ذهنی:

Desktop Experience
│
├── GUI
├── PowerShell
└── CMD

Server Core
│
├── PowerShell
├── CMD
└── Remote Management

۳. چرا Server Core؟

یک Server معمولاً قرار نیست مثل یک کامپیوتر شخصی برای کاربر استفاده شود.

مثلاً یک Domain Controller بیشتر این کار را انجام می‌دهد:

Client
│
├── Login
├── DNS
└── Authentication
│
▼
Domain Controller

برای چنین Serverی معمولاً لازم نیست GUI کامل داشته باشیم.

بنابراین Server Core کمک می‌کند محیط Server ساده‌تر و کمینه‌تر باشد.

مزایای مهم:

مصرف Resource کمتر
اجزای کمتر
Attack Surface کمتر
مناسب برای Remote Management
مناسب برای Serverهای Infrastructure

اما در مقابل:

Administrator باید با Command Line و PowerShell راحت باشد.

۴. Server Core بدون GUI کامل

وقتی وارد Server Core می‌شوی، انتظار Desktop معمولی Windows را نداشته باش.

مثلاً:

┌──────────────────────────────┐
│  Command Prompt / PowerShell │
│                              │
│  C:\Windows\System32>        │
│                              │
└──────────────────────────────┘

ممکن است پنجره Command Prompt را ببینی، اما:

Desktop کامل
Start Menu معمولی
File Explorer کامل
بسیاری از ابزارهای GUI

در دسترس نیستند.

این به معنی «غیرقابل مدیریت بودن» نیست.

۵. مدیریت Server Core

چهار روش ذهنی مهم داشته باش:

Server Core
│
├── CMD
├── PowerShell
├── SConfig
└── Remote Management

۶. SConfig

یکی از ابزارهای بسیار مهم در Server Core:

SConfig

یا Server Configuration Tool است.

SConfig یک رابط متنی برای انجام بسیاری از تنظیمات اولیه Server است.

مثلاً می‌توانی از آن برای کارهایی مانند:

تنظیم Computer Name
تنظیم Network
تنظیمات Windows Update
فعال‌سازی Remote Management
تنظیمات Domain/Workgroup

استفاده کنی.

در بسیاری از نسخه‌های Windows Server، می‌توانی با اجرای sconfig آن را باز کنی.

مدل ذهنی:

Server Core
     ↓
  sconfig
     ↓
Initial Configuration

۷. تنظیم Computer Name

فرض کن Server بعد از نصب نام تصادفی دارد و می‌خواهی آن را به DC01 تغییر دهی.

می‌توانی از SConfig یا PowerShell استفاده کنی.

PowerShell:

PowerShell Rename-Computer

Rename-Computer -NewName "DC01"

بعد از تغییر نام، معمولاً Restart لازم است.

PowerShell Restart-Computer

Restart-Computer

۸. تنظیم IP

Serverهای Infrastructure معمولاً باید IP مشخص و قابل پیش‌بینی داشته باشند.

مثلاً:

IP Address:   192.168.10.10
Subnet Mask:  255.255.255.0
Gateway:      192.168.10.1
DNS:          192.168.10.10

در PowerShell می‌توان با Cmdletهای شبکه تنظیمات را انجام داد.

ابتدا Interfaceها:

PowerShell Get-NetAdapter

Get-NetAdapter

مثلاً خروجی:

Name      Status
----      ------
Ethernet  Up

بعد IP:

PowerShell New-NetIPAddress

New-NetIPAddress `
  -InterfaceAlias "Ethernet" `
  -IPAddress 192.168.10.10 `
  -PrefixLength 24 `
  -DefaultGateway 192.168.10.1

و DNS:

PowerShell Set-DnsClientServerAddress

Set-DnsClientServerAddress `
  -InterfaceAlias "Ethernet" `
  -ServerAddresses 192.168.10.10

۹. چرا PrefixLength؟

در مثال بالا:

192.168.10.10/24

عدد 24 معادل Subnet Mask زیر است:

255.255.255.0

فعلاً لازم نیست وارد Subnetting عمیق شویم؛ فقط بدان:

PrefixLength مشخص‌کننده اندازه Network Prefix است.

۱۰. مشاهده تنظیمات Network

برای مشاهده IP:

PowerShell Get-NetIPAddress

Get-NetIPAddress

برای مشاهده Adapter:

PowerShell Get-NetAdapter

Get-NetAdapter

برای مشاهده DNS:

PowerShell Get-DnsClientServerAddress

Get-DnsClientServerAddress

این‌ها برای Troubleshooting بسیار مهم‌اند.

۱۱. Domain Join

Server Core می‌تواند عضو Domain شود.

مثلاً:

WORKGROUP
    ↓
example.local

PowerShell:

PowerShell Add-Computer

Add-Computer -DomainName "example.local"

بعد معمولاً Restart انجام می‌شود:

PowerShell Restart-Computer

Restart-Computer

البته برای Join شدن به Domain، DNS باید به‌درستی تنظیم شده باشد.

⚠️ نکته مهم

Domain Join بدون DNS درست معمولاً با مشکل مواجه می‌شود.

مبحث DNS را بعداً به‌صورت کامل یاد می‌گیریم.

۱۲. نصب Role و Feature

Server Core می‌تواند Role و Featureهای مختلف Windows Server را اجرا کند.

برای مشاهده Roleها:

PowerShell Get-WindowsFeature

Get-WindowsFeature

مثلاً اگر بخواهی DNS Server را نصب کنی:

PowerShell Install-WindowsFeature

Install-WindowsFeature -Name DNS

یا برای مشاهده وضعیت:

PowerShell Get-WindowsFeature

Get-WindowsFeature DNS

خروجی نشان می‌دهد Feature نصب شده یا نه.

۱۳. PowerShell در Server Core

PowerShell ابزار اصلی مدیریت Server Core است.

مثلاً:

PowerShell Get-Service

Get-Service

لیست Serviceها را می‌دهد.

برای پیدا کردن یک Service خاص:

PowerShell Get-Service

Get-Service -Name Spooler

برای مشاهده Processها:

PowerShell Get-Process

Get-Process

برای Restart کردن یک Service:

PowerShell Restart-Service

Restart-Service -Name Spooler

این دقیقاً همان چیزی است که Server Core را قابل مدیریت می‌کند.

۱۴. Remote Management

قرار نیست همیشه کنار Server Core بنشینی و Command وارد کنی.

یکی از اهداف اصلی Server Core:

Remote Management است.

مثلاً:

Administrator PC
      │
      │ Remote Management
      ↓
  Server Core

از ابزارهایی مثل:

Windows Admin Center
Server Manager
PowerShell Remoting
RSAT

می‌توان برای مدیریت Remote استفاده کرد.

در درس بعدی Remote Management - RSAT & WAC این بخش را دقیق‌تر یاد می‌گیریم.

۱۵. Server Core و Windows Admin Center

Windows Admin Center (WAC) یک ابزار مدیریتی مبتنی بر Web است که می‌تواند برای مدیریت Windows Server استفاده شود.

مدل ذهنی:

Administrator PC
      │
      ↓
Windows Admin Center
      │
      ↓
  Server Core

یعنی لازم نیست برای مدیریت Server Core حتماً GUI روی خود Server داشته باشی.

۱۶. Server Core و امنیت

یکی از دلایل استفاده از Server Core:

کاهش سطح حمله (Attack Surface) است.

چون اجزای غیرضروری GUI و برخی Components وجود ندارند، تعداد بخش‌هایی که می‌توانند نیاز به Patch یا در معرض حمله باشند کاهش می‌یابد.

اما:

Server Core به معنی «امنیت کامل» نیست.

هنوز باید:

Firewall
Updates
Authentication
Permissions
Network Security

به‌درستی مدیریت شوند.

۱۷. Troubleshooting اولیه

فرض کن Server Core به شبکه دسترسی ندارد.

به‌جای اینکه دنبال پنجره Network Settings بگردی، از Command/PowerShell شروع می‌کنی.

مرحله ۱

Adapter:

PowerShell Get-NetAdapter

Get-NetAdapter

مرحله ۲

IP:

PowerShell Get-NetIPAddress

Get-NetIPAddress

مرحله ۳

Gateway / Connectivity:

PowerShell Test-NetConnection

Test-NetConnection 192.168.10.1

مرحله ۴

DNS:

PowerShell Get-DnsClientServerAddress

Get-DnsClientServerAddress

مرحله ۵

تست Name Resolution:

CMD nslookup

nslookup example.com

این دقیقاً همان نوع تفکری است که در مدیریت Server Core نیاز داری:

Problem
   ↓
Collect Information
   ↓
Check Network
   ↓
Check DNS
   ↓
Check Configuration
   ↓
Fix

۱۸. اشتباهات رایج

اشتباه ۱

Server Core یعنی Server بدون PowerShell.

❌ برعکس؛ PowerShell یکی از ابزارهای اصلی مدیریت آن است.

اشتباه ۲

Server Core هیچ GUI ندارد و بنابراین هیچ ابزار مدیریتی ندارد.

❌ نادرست.

می‌توان آن را از طریق ابزارهای Remote مدیریت کرد.

اشتباه ۳

Server Core از Server Standard جداست.

❌ نادرست.

Core یک Installation Option است، نه Edition مستقل.

اشتباه ۴

Server Core خودش به‌صورت خودکار امن است.

❌ نادرست.

Attack Surface کمتر است، اما Security Configuration همچنان ضروری است.

۱۹. Recall کوتاه

Server Core چیست؟ → نصب کمینه‌تر Windows Server بدون Desktop Experience کامل.
ابزار مهم تنظیمات اولیه؟ → SConfig
ابزار اصلی Automation و Management؟ → PowerShell
آیا Server Core می‌تواند Domain Member شود؟ → بله.
آیا Server Core می‌تواند DNS Server باشد؟ → بله.
آیا Server Core را می‌توان Remote مدیریت کرد؟ → بله.

۲۰. نکات مهم

Server Core = Windows Server بدون Desktop Experience کامل.
برای Infrastructure و Remote Management بسیار مناسب است.
PowerShell ابزار اصلی مدیریت آن است.
sconfig برای تنظیمات اولیه مفید است.
Get-NetAdapter برای مشاهده Network Adapter.
Get-NetIPAddress برای مشاهده IP.
Get-WindowsFeature برای مشاهده Role/Feature.
Server Core می‌تواند Domain Join شود و Server Role اجرا کند.
Core امنیت را تضمین نمی‌کند؛ فقط Attack Surface را کاهش می‌دهد.

۲۱. جمع‌بندی مفهومی

مدل ذهنی نهایی:

Server Core
│
┌─────────────┼─────────────┐
↓             ↓             ↓
SConfig   PowerShell      CMD
│             │
└──────┬──────┘
       ↓
 Local Management
       │
       + Remote Management
       │
   ┌──────┼──────────┐
   ↓      ↓          ↓
  WAC   RSAT   PS Remoting

پس فلسفه Server Core این نیست که:

«GUI نداریم و کار سخت‌تر شده.»

بلکه:

Server برای ارائه سرویس است؛ بنابراین می‌توانیم آن را بدون Desktop Experience کامل اجرا کنیم و از راه دور مدیریت کنیم.

۲۲. سناریوی ترکیبی

سناریو

یک Server Core تازه نصب کرده‌ای و می‌خواهی آن را برای استفاده در شبکه آماده کنی.

نام فعلی Server:

WIN-8F72A

می‌خواهی:

Name     →  DC01
IP       →  192.168.10.10/24
Gateway  →  192.168.10.1
DNS      →  192.168.10.10

مرحله ۱ — مشاهده Adapter

PowerShell Get-NetAdapter

Get-NetAdapter

فرض می‌کنیم نام Adapter:

Ethernet

مرحله ۲ — تنظیم IP

PowerShell New-NetIPAddress

New-NetIPAddress `
  -InterfaceAlias "Ethernet" `
  -IPAddress 192.168.10.10 `
  -PrefixLength 24 `
  -DefaultGateway 192.168.10.1

مرحله ۳ — تنظیم DNS

PowerShell Set-DnsClientServerAddress

Set-DnsClientServerAddress `
  -InterfaceAlias "Ethernet" `
  -ServerAddresses 192.168.10.10

مرحله ۴ — تغییر نام

PowerShell Rename-Computer

Rename-Computer -NewName "DC01"

مرحله ۵ — Restart

PowerShell Restart-Computer

Restart-Computer

بعد از Restart:

Server Core
     ↓
    DC01
     ↓
192.168.10.10
     ↓
Ready for next configuration

حالا Server آماده است تا در مراحل بعدی Roleهای لازم، مثل AD DS و DNS، روی آن نصب شوند.

۲۳. Cheat Sheet

sconfig                     → Initial Server Configuration
Get-NetAdapter              → Network Adapters
Get-NetIPAddress            → IP Configuration
Get-DnsClientServerAddress  → DNS Configuration
Rename-Computer             → Change Computer Name
Restart-Computer            → Restart
Get-WindowsFeature          → Roles/Features
Install-WindowsFeature      → Install Role/Feature
Get-Service                 → Services
Test-NetConnection          → Connectivity Test

۲۴. تست پایانی

🧪 سؤال ۱

Server Core چیست؟

A) یک Linux Distribution
B) یک Edition جداگانه از Windows Server
C) نصب Windows Server بدون Desktop Experience کامل ✓
D) یک Virtual Machine

پاسخ صحیح: C — Server Core یک Installation Option است.

🧪 سؤال ۲

برای انجام تنظیمات اولیه Server Core کدام ابزار بسیار کاربردی است؟

A) Paint
B) SConfig ✓
C) Notepad
D) IIS Manager

پاسخ صحیح: B — sconfig ابزار متنی تنظیمات اولیه Server است.

🧪 سؤال ۳ — عملی

برای مشاهده Network Adapterهای Server Core کدام دستور مناسب است؟

A) Get-NetAdapter ✓
B) Get-Service
C) Get-Process
D) Get-WindowsFeature

پاسخ صحیح: A

🧪 سؤال ۴ — Troubleshooting

Server Core به یک سیستم دیگر دسترسی ندارد. Administrator می‌خواهد ابتدا بررسی کند Network Adapter چه وضعیتی دارد. کدام دستور مناسب است؟

A) Get-Service
B) Get-NetAdapter ✓
C) Install-WindowsFeature
D) Rename-Computer

پاسخ صحیح: B — ابتدا باید وضعیت Interface را بررسی کرد.

🧪 سؤال ۵ — سناریویی

Administrator می‌خواهد Server Core را Domain Join کند، اما DNS Server اشتباه روی آن تنظیم شده است. احتمالاً کدام بخش با مشکل مواجه می‌شود؟

A) Resolution نام Domain ✓
B) CPU
C) RAM
D) Keyboard

پاسخ صحیح: A — Domain Join به Name Resolution صحیح وابسته است و DNS در این فرآیند بسیار مهم است.

🧪 سؤال ۶

کدام گزینه درباره Server Core صحیح است؟

A) نمی‌تواند Server Role اجرا کند.
B) نمی‌تواند Domain Join شود.
C) فقط با GUI مدیریت می‌شود.
D) می‌تواند با PowerShell و ابزارهای Remote مدیریت شود. ✓

پاسخ صحیح: D

🧪 سؤال ۷ — Troubleshooting

Administrator می‌گوید: «Server Core امن است، پس دیگر نیازی به Firewall و Update ندارم.»

کدام پاسخ درست است؟

A) درست است.
B) Core هیچ امنیتی ندارد.
C) Core می‌تواند Attack Surface را کاهش دهد، اما همچنان به Security Configuration و Updates نیاز دارد. ✓
D) فقط Firewall لازم است و Update لازم نیست.

پاسخ صحیح: C

چیزی که باید از این درس در ذهنت بماند

Server Core
     ↓
No Full Desktop GUI
     ↓
PowerShell + CMD + SConfig
     ↓
Remote Management
     ↓
Efficient Server Administration

۱. اهداف یادگیری

در پایان این درس باید بتوانی:

اجزای اصلی یک Windows Server Environment را بشناسی.
تفاوت Server Role، Role Service و Feature را بفهمی.
رابطه Server، Client، Network، DNS و Active Directory را درک کنی.
مفهوم Workgroup و Domain را در تصویر کلی محیط Windows Server جای بدهی.
یک Server را از مرحله نصب تا تبدیل شدن به یک Server واقعی در شبکه تصور کنی.

۲. معرفی

تا اینجا درباره خود Windows Server صحبت کردیم:

Windows Server
     ↓
   Edition
     ↓
Installation
     ↓
Core / Desktop Experience
     ↓
  Upgrade

حالا باید یک قدم عقب‌تر برویم و بپرسیم:

Windows Server در یک شبکه واقعی دقیقاً چه جایگاهی دارد؟

یک Server به‌تنهایی معنای زیادی ندارد.

Server زمانی مفید است که بتواند برای Clientها و Serverهای دیگر Service ارائه کند.

مثلاً:

     Network
        │
┌───────┼───────┐
↓       ↓       ↓
Client Client Client
│       │       │
└───────┼───────┘
        ↓
  Windows Server
        │
┌───────┼───────┐
↓       ↓       ↓
DNS    DHCP     AD

این همان Windows Server Environment است.

۳. Server فقط یک کامپیوتر نیست

از نظر Hardware، Server می‌تواند یک کامپیوتر باشد.

اما از نظر Network:

Server یعنی سیستمی که Service ارائه می‌کند.

DNS Server

نام را به IP تبدیل می‌کند:

server.example.com
        ↓
   192.168.10.10

DHCP Server

به Clientها تنظیمات IP می‌دهد:

Client
   ↓
 DHCP
   ↓
IP + Gateway + DNS

Active Directory Domain Controller

احراز هویت و مدیریت هویت Domain را انجام می‌دهد.

File Server

فایل‌ها را برای کاربران شبکه ارائه می‌کند.

پس:

Server بودن بیشتر به Role و Service مربوط است، نه فقط به سخت‌افزار.

۴. Server Role چیست؟

Server Role مجموعه‌ای از قابلیت‌ها و سرویس‌هایی است که Server برای انجام یک وظیفه مشخص ارائه می‌کند.

مثلاً:

Windows Server
│
├── DNS Server Role
├── DHCP Server Role
├── File Services
└── AD DS

مثلاً وقتی روی یک Server نقش DNS Server نصب می‌کنی، Server می‌تواند سرویس DNS ارائه کند.

۵. Role Service چیست؟

بعضی Roleها خودشان از چند بخش تشکیل می‌شوند.

به این بخش‌ها می‌توان Role Service گفت.

مدل ذهنی:

Server Role
│
├── Role Service 1
├── Role Service 2
└── Role Service 3

یعنی:

Role یک قابلیت/وظیفه بزرگ‌تر است و Role Service می‌تواند بخشی از آن Role باشد.

لازم نیست فعلاً فهرست همه Role Serviceها را حفظ کنی؛ مفهوم مهم‌تر است.

۶. Feature چیست؟

Feature یک قابلیت اضافی Windows Server است که الزاماً یک Server Role کامل نیست.

مدل ساده:

Windows Server
│
├── Roles
│   ├── DNS
│   ├── DHCP
│   └── AD DS
│
└── Features
    ├── ابزارها
    └── قابلیت‌های اضافی

بنابراین:

Role ≠ Feature

۷. نصب و مشاهده Roles و Features

در PowerShell می‌توانی Roleها و Featureها را مشاهده کنی:

PowerShell Get-WindowsFeature

Get-WindowsFeature

مثلاً برای نصب یک Feature یا Role:

PowerShell Install-WindowsFeature

Install-WindowsFeature -Name DNS

یا برای مشاهده وضعیت DNS:

PowerShell Get-WindowsFeature

Get-WindowsFeature -Name DNS

این دستورات در Server Core نیز بسیار کاربردی هستند.

۸. Server و Client

یک محیط Server معمولاً شامل دو گروه اصلی است:

Server
   ↓
Service Provider

Client
   ↓
Service Consumer

مثلاً:

File Server
    │
File Share
    │
┌───┼───┐
↓   ↓   ↓
C1  C2  C3

Clientها از سرویس Server استفاده می‌کنند.

البته یک Server می‌تواند همزمان از سرویس Server دیگری هم استفاده کند.

۹. Network Interface

Server برای ارتباط با شبکه به NIC یا Network Interface Card نیاز دارد.

مدل:

Windows Server
      │
      ↓
     NIC
      │
      ↓
    Switch
      │
├── Client
├── Client
└── Other Server

در Serverهای واقعی ممکن است چند NIC داشته باشیم.

مثلاً:

Server
├── NIC 1 → Management
├── NIC 2 → Production Network
└── NIC 3 → Storage

طراحی دقیق به معماری شبکه بستگی دارد.

۱۰. IP Address

Server برای ارتباط شبکه‌ای معمولاً به IP نیاز دارد.

مثلاً:

Server:  192.168.10.10
Client:  192.168.10.20

برای ارتباط:

Client
192.168.10.20
      │
      ↓
   Network
      │
      ↓
Server
192.168.10.10

در محیط‌های Server، مخصوصاً برای Infrastructure Serverها، استفاده از IP قابل پیش‌بینی اهمیت زیادی دارد.

۱۱. DNS در محیط Windows Server

DNS یکی از مهم‌ترین اجزای این Environment است.

مثلاً Client می‌خواهد به dc01.example.local متصل شود.

به‌جای اینکه IP را حفظ کند، DNS می‌تواند آن را پیدا کند:

dc01.example.local
        ↓
       DNS
        ↓
   192.168.10.10

به همین دلیل در محیط‌های Domain، DNS اهمیت بسیار زیادی دارد.

بعداً یک بخش کامل را به DNS اختصاص خواهیم داد.

۱۲. DHCP

DHCP وظیفه دارد تنظیمات شبکه را به Clientها اختصاص دهد.

مثلاً:

Client
   │
   │ DHCP Request
   ↓
DHCP Server
   │
   └── IP: 192.168.10.20
       Mask: /24
       Gateway: 192.168.10.1
       DNS: 192.168.10.10

پس DHCP باعث می‌شود لازم نباشد IP همه Clientها را دستی تنظیم کنیم.

۱۳. Active Directory

در محیط سازمانی، یکی از مهم‌ترین اجزای Windows Server:

Active Directory Domain Services (AD DS)

است.

AD DS برای مدیریت هویت و منابع در یک Domain استفاده می‌شود.

مدل ساده:

Domain
│
┌────────┼────────┐
↓        ↓        ↓
Users Computers Groups
        │
        ↓
  Authentication

Serverی که AD DS را ارائه می‌کند و نقش Domain Controller دارد:

Domain Controller (DC)

نامیده می‌شود.

۱۴. Domain Controller

یک DC می‌تواند وظایفی مثل:

Authentication
User Management
Computer Management
Group Management
Directory Services

را انجام دهد.

مثلاً وقتی کاربر وارد سیستم Domain می‌شود:

User
  ↓
Login
  ↓
Domain Controller
  ↓
Authentication
  ↓
Access

این موضوع بعداً در بخش Active Directory به‌صورت کامل بررسی خواهد شد.

۱۵. Workgroup در مقابل Domain

فعلاً فقط تصویر کلی را بساز.

Workgroup

هر کامپیوتر بیشتر به‌صورت مستقل مدیریت می‌شود:

PC1    PC2    PC3
│      │      │
Local  Local  Local
Accounts Accounts Accounts

Domain

مدیریت متمرکزتر می‌شود:

    Domain
       │
Domain Controller
       │
┌──────┼──────┐
↓      ↓      ↓
PC1    PC2    PC3

در Domain، User و Computer می‌توانند تحت مدیریت مرکزی قرار بگیرند.

۱۶. Windows Server Environment در یک تصویر

حالا تمام مفاهیم را کنار هم بگذار:

     Network
        │
┌───────┼───────┐
↓       ↓       ↓
Client Client Client
│       │       │
└───────┼───────┘
        │
      Switch
        │
┌───────┼───────┐
↓       ↓       ↓
DC/DNS  DHCP  File Server
│       │       │
└───────┼───────┘
        │
   Windows Server

البته در محیط واقعی ممکن است DNS، DHCP، AD و File Server روی Serverهای جداگانه باشند.

۱۷. Server Manager

در Windows Server، یکی از ابزارهای مدیریتی مهم:

Server Manager

است.

Server Manager امکان مدیریت بسیاری از:

Roles
Features
Servers
Services
Configuration

را فراهم می‌کند.

در Desktop Experience استفاده از GUI آن راحت‌تر است.

در Server Core معمولاً مدیریت از طریق:

PowerShell
SConfig
Remote Tools

انجام می‌شود.

۱۸. Local و Remote Management

یک Administrator ممکن است Server را از خود Server مدیریت کند:

Administrator
      ↓
   Server

یا از یک کامپیوتر مدیریتی:

Administrator PC
      ↓
Remote Management
      ↓
   Server

این مدل دوم برای Server Core بسیار مهم است.

۱۹. Server Environment فقط یک Server نیست

در یک شرکت متوسط ممکن است چنین معماری‌ای ببینی:

       Network
          │
┌─────────┼─────────┐
↓         ↓         ↓
DC1       DC2    File Server
AD/DNS   AD/DNS
│         │         │
└─────────┼─────────┘
          │
        DHCP
          │
    ┌─────┼─────┐
    ↓     ↓     ↓
   PC1   PC2   PC3

داشتن چند Server برای یک Role هم می‌تواند برای Redundancy / Availability مفید باشد.

مثلاً دو Domain Controller:

DC1 ←→ DC2

اگر یکی مشکل پیدا کند، دیگری می‌تواند بخشی از سرویس Domain را ادامه دهد.

جزئیات Replication را در بخش Active Directory یاد خواهیم گرفت.

۲۰. چرا این مدل ذهنی مهم است؟

چون در درس‌های بعدی هر موضوعی که می‌خوانی، جای مشخصی در این نقشه دارد.

مثلاً:

Remote Management    →  مدیریت Server
NIC Teaming          →  Network
Storage / RAID       →  Storage
Sharing / NTFS       →  File Server
DNS                  →  Name Resolution
Active Directory     →  Identity / Domain
DHCP                 →  IP Configuration

پس مباحث دوره پراکنده نیستند؛ همه بخشی از یک Windows Server Environment هستند.

۲۱. اشتباهات رایج

اشتباه ۱

Server یعنی حتماً یک کامپیوتر خیلی قدرتمند.

❌ نه.

Server از نظر نقش یعنی سیستمی که Service ارائه می‌کند.

اشتباه ۲

DNS و DHCP فقط روی Router اجرا می‌شوند.

❌ نه.

Windows Server می‌تواند DNS و DHCP Server باشد.

اشتباه ۳

هر Server باید فقط یک Role داشته باشد.

❌ نه.

یک Server می‌تواند چند Role و Feature داشته باشد، هرچند در طراحی Production ممکن است برای امنیت، Performance یا Availability نقش‌ها جدا شوند.

اشتباه ۴

Domain یعنی فقط یک نام برای شبکه.

❌ نه.

Windows Domain یک محیط مدیریتی و امنیتی مبتنی بر Active Directory است.

۲۲. Recall کوتاه

Role چیست؟ → مجموعه قابلیت‌هایی برای ارائه یک وظیفه Server.
Feature چیست؟ → قابلیت اضافی Windows Server که لزوماً یک Role کامل نیست.
DC چیست؟ → Domain Controller؛ Server ارائه‌دهنده AD DS.
DNS چه می‌کند؟ → Name Resolution.
DHCP چه می‌کند؟ → تنظیمات شبکه را به Clientها اختصاص می‌دهد.
Server Environment چیست؟ → مجموعه Serverها، Clientها، Network و Services که با هم یک محیط کاری را تشکیل می‌دهند.

۲۳. نکات مهم

Server فقط Hardware نیست؛ Service Provider است.
Role وظیفه اصلی Server را مشخص می‌کند.
Feature یک قابلیت اضافی است.
Clientها از سرویس Server استفاده می‌کنند.
NIC رابط Server با Network است.
DNS برای Name Resolution استفاده می‌شود.
DHCP تنظیمات IP را به Clientها می‌دهد.
AD DS هویت و مدیریت Domain را فراهم می‌کند.
Domain Controller نقش اصلی در Active Directory دارد.
Serverها می‌توانند Local یا Remote مدیریت شوند.
یک Server Environment از چندین Component تشکیل شده است.

۲۴. جمع‌بندی مفهومی

اگر کل درس را به یک زنجیره تبدیل کنیم:

Hardware / VM
      ↓
 Windows Server
      ↓
Network Configuration
      ↓
 Roles + Features
      ↓
   Services
      ↓
   Clients
      ↓
Users + Applications

و در یک محیط سازمانی:

Windows Server Environment
│
┌───────────────────┼───────────────────┐
↓                   ↓                   ↓
Network          Services            Identity
│                   │                   │
NIC/IP     DNS/DHCP/File            AD DS
│                   │                   │
└───────────────────┼───────────────────┘
                    ↓
                 Clients

یعنی Windows Server یک قطعه جدا از شبکه نیست؛ بخشی از یک سیستم بزرگ‌تر است.

۲۵. سناریوی ترکیبی

سناریو

یک شرکت ۳۰ کاربر دارد.

نیازهای شرکت:

Login مرکزی کاربران
IP خودکار برای Clientها
Name Resolution
File Sharing

مرحله ۱ — Identity

برای Login مرکزی:

AD DS
   ↓
Domain Controller

مرحله ۲ — Name Resolution

برای پیدا کردن Serverها و Clientها:

DNS

مرحله ۳ — IP Configuration

برای اختصاص خودکار IP:

DHCP

مرحله ۴ — File Sharing

برای ذخیره و اشتراک فایل:

File Server

نتیجه

می‌توان معماری ساده‌ای مانند این داشت:

     Network
        │
   ┌────┴────┐
   ↓         ↓
  DC1   File Server
AD DS + DNS
   │         │
   └────┬────┘
        │
      DHCP
        │
   ┌────┼────┐
   ↓    ↓    ↓
  PC1  PC2  PC3

حالا اگر فردا درباره DNS بخوانی، می‌دانی DNS کجای این معماری قرار دارد.

اگر درباره DHCP بخوانی، می‌دانی DHCP چه مشکلی را حل می‌کند.

اگر درباره Active Directory بخوانی، می‌دانی چرا Domain Controller داریم.

این همان مدل ذهنی کل دوره است.

۲۶. Cheat Sheet

Server         →  Service Provider
Role           →  Main Server Function
Feature        →  Additional Windows capability
NIC            →  Network Interface
DNS            →  Name Resolution
DHCP           →  Automatic IP Configuration
AD DS          →  Identity / Directory Services
DC             →  Domain Controller
Client         →  Consumer of Services
Workgroup      →  Decentralized management
Domain         →  Centralized identity/management
Server Manager →  GUI Server Management

۲۷. تست پایانی

🧪 سؤال ۱

کدام گزینه مفهوم Server را بهتر توضیح می‌دهد؟

A) فقط کامپیوتری با RAM زیاد
B) سیستمی که Services را برای Clientها یا سیستم‌های دیگر ارائه می‌کند ✓
C) فقط یک کامپیوتر با Linux
D) فقط یک Physical Machine

پاسخ صحیح: B — Server از نظر نقش، Service ارائه می‌کند و الزاماً به Physical بودن وابسته نیست.

🧪 سؤال ۲

کدام گزینه تفاوت Role و Feature را بهتر بیان می‌کند؟

A) هیچ تفاوتی ندارند.
B) Role یک وظیفه اصلی Server است و Feature یک قابلیت اضافی است. ✓
C) Feature فقط روی Client نصب می‌شود.
D) Role فقط Hardware است.

پاسخ صحیح: B

🧪 سؤال ۳ — سناریویی

کاربران یک شرکت باید بتوانند با یک حساب Domain وارد کامپیوترهای مختلف شوند. کدام Component در این سناریو نقش اصلی دارد؟

A) DHCP
B) DNS فقط
C) Active Directory Domain Services ✓
D) RAID

پاسخ صحیح: C — AD DS سرویس Directory و Identity مربوط به Domain را فراهم می‌کند.

🧪 سؤال ۴

DHCP عمدتاً چه کاری انجام می‌دهد؟

A) تبدیل نام به IP
B) اختصاص تنظیمات شبکه مانند IP به Clientها ✓
C) ذخیره فایل‌ها
D) Authentication کاربران

پاسخ صحیح: B

🧪 سؤال ۵ — Troubleshooting

Client می‌تواند به IP یک Server دسترسی داشته باشد، اما با نام Server نمی‌تواند آن را پیدا کند. کدام سرویس باید یکی از اولین موارد بررسی باشد؟

A) RAID
B) DNS ✓
C) DHCP فقط
D) Print Spooler

پاسخ صحیح: B — مشکل می‌تواند مربوط به Name Resolution باشد.

🧪 سؤال ۶ — سناریویی

یک Administrator می‌گوید: «چون Server Core GUI ندارد، پس نمی‌تواند DNS یا Active Directory را اجرا کند.»

کدام پاسخ درست است؟

A) درست است.
B) Server Core فقط File Server است.
C) Server Core می‌تواند Roleهای مختلف Windows Server را اجرا کند و از راه دور مدیریت شود. ✓
D) Server Core فقط برای Backup است.

پاسخ صحیح: C — نداشتن Desktop Experience به معنی ناتوانی در اجرای Server Role نیست.

🧪 سؤال ۷ — سناریویی

یک شرکت ۳۰ Client دارد و می‌خواهد:

IPها خودکار اختصاص داده شوند.
کاربران مرکزی مدیریت شوند.
نام Serverها قابل Resolution باشد.

کدام ترکیب منطقی است؟

A) RAID + NTFS + Firewall
B) DHCP + AD DS + DNS ✓
C) FTP + Paint + Notepad
D) فقط File Server

پاسخ صحیح: B — DHCP برای IP Configuration، AD DS برای Identity/Domain و DNS برای Name Resolution استفاده می‌شود.

چیزی که باید از این درس در ذهنت بماند

Windows Server Environment
│
┌─────────────────┼─────────────────┐
↓                 ↓                 ↓
Network        Services          Identity
│                 │                 │
IP / NIC   DNS / DHCP / File    AD DS
│                 │                 │
└─────────────────┼─────────────────┘
                  ↓
               Clients

معرفی نسخه‌های Windows Server

مایکروسافت برای پاسخ‌گویی به نیازهای مختلف سازمانی، چندین نسخه (Edition) از Windows Server را ارائه می‌دهد. انتخاب نسخه مناسب تأثیر مستقیم بر هزینه لایسنس، قابلیت‌های در دسترس و مقیاس‌پذیری زیرساخت دارد.

در این درسنامه با مهم‌ترین نسخه‌ها، تفاوت‌های کلیدی آن‌ها و سناریوهای پیشنهادی برای هر کدام آشنا می‌شوید. همچنین فرآیند نصب و پیکربندی اولیه را به‌صورت گام‌به‌گام بررسی خواهیم کرد.

مقایسه نسخه‌های اصلی

نسخه	حداکثر هسته	Hyper-V	Storage Spaces Direct	سناریوی پیشنهادی
Standard	نامحدود*	۲ ماشین مجازی	خیر	محیط‌های کوچک و متوسط
Datacenter	نامحدود	نامحدود	بله	مراکز داده و مجازی‌سازی سنگین
Essentials	۱۰ هسته	محدود	خیر	کسب‌وکارهای کوچک (تا ۲۵ کاربر)

💡 نکته

لایسنس Windows Server بر اساس تعداد هسته‌های فیزیکی محاسبه می‌شود. حداقل لایسنس برای هر سرور ۱۶ هسته است؛ حتی اگر پردازنده تعداد کمتری داشته باشد.

نصب از طریق PowerShell (Server Core)

در محیط Server Core می‌توانید نقش‌ها و ویژگی‌ها را با دستور زیر نصب کنید:

PowerShell Install-WindowsFeature

# نصب نقش Active Directory Domain Services
Install-WindowsFeature AD-Domain-Services -IncludeManagementTools

# نصب DNS Server
Install-WindowsFeature DNS -IncludeManagementTools

# بررسی وضعیت نصب
Get-WindowsFeature | Where-Object {$_.InstallState -eq "Installed"}

⚠️ هشدار

قبل از ارتقا (Upgrade) از نسخه‌های قدیمی‌تر، حتماً از اطلاعات مهم بک‌آپ بگیرید. برخی از نقش‌ها و ویژگی‌ها ممکن است در نسخه جدید پشتیبانی نشوند یا نیاز به پیکربندی مجدد داشته باشند.

📌 مثال عملی

فرض کنید یک سازمان با ۵۰ کاربر و ۳ سرور فیزیکی دارید. اگر قصد مجازی‌سازی بیش از ۲ ماشین مجازی روی هر سرور را دارید، نسخه Datacenter مقرون‌به‌صرفه‌تر خواهد بود؛ چون لایسنس نامحدود برای ماشین‌های مجازی ارائه می‌دهد.

Windows Server Core

Server Core نسخه‌ای بدون رابط گرافیکی (GUI) است که سطح حمله را کاهش می‌دهد و مصرف منابع را به حداقل می‌رساند. مدیریت این نسخه عمدتاً از طریق PowerShell، Windows Admin Center یا ابزارهای Remote انجام می‌شود.

مصرف RAM و Disk بسیار کمتر نسبت به Desktop Experience

به‌روزرسانی‌های کمتر و زمان راه‌اندازی سریع‌تر

امنیت بالاتر به‌دلیل کاهش سطح حمله

مناسب برای نقش‌هایی مثل DNS، DHCP، Hyper-V و Active Directory

🧪 تست خودآزمایی

سؤال: کدام نسخه از Windows Server برای محیط‌هایی با تعداد زیاد ماشین مجازی و نیاز به Storage Spaces Direct توصیه می‌شود؟

الف) Windows Server Standard
ب) Windows Server Essentials
ج) Windows Server Datacenter
د) Windows Server Foundation

پاسخ صحیح: گزینه ج — نسخه Datacenter امکانات کامل مجازی‌سازی و Storage Spaces Direct را فراهم می‌کند.

Windows Server vs Azure

Microsoft Roadmap

Windows Server Editions & Installation

Windows Server Core

Windows Server Upgrade

Windows Server Environment

Windows Server Editions و نصب سیستم‌عامل

معرفی نسخه‌های Windows Server

مقایسه نسخه‌های اصلی

نصب از طریق PowerShell (Server Core)

Windows Server Core

Windows Server در مقابل Azure

Microsoft Roadmap

ارتقای Windows Server

محیط Windows Server

ویژگی	Standard	Datacenter
Windows Server OS	✅	✅
نقش‌های معمول Server	✅	✅
Active Directory	✅	✅
DNS / DHCP	✅	✅
File Server	✅	✅
قابلیت‌های پیشرفته Data Center	محدودتر	گسترده‌تر
Virtualization Rights	محدودتر	گسترده‌تر
مناسب برای محیط‌های Virtualized بزرگ	کمتر	بیشتر